onkonet.pl » dla lekarzy » leczenie bólu nowotworowego
rozmiar czcionki:  A  A  A
main banner
reklama RadioON
Sposób wyszukiwania w Onkonet.pl jest identyczny
jak dla wyszukiwarki Google
leczenie żywieniowe - nowy dział

Bóle przebijające – problem terapeutyczny w leczeniu bólu w chorobie nowotworowej

Dolegliwości bólowe w chorobie nowotworowej powinny być skutecznie leczone. Do tego celu służą z jednej strony narzędzia szczegółowo opisujące ból (Ankieta z informacją, jak pacjent w sposób właściwy powinien opisać lekarzowi odczuwanie swojego bólu), z drugiej strony liczne możliwości leczenia bólu przewlekłego (Ból w chorobie nowotworowej).

Niestety, nawet przy dobrze kontrolowanym bólu podstawowym, może pojawić się u pacjenta dodatkowy, często paraliżujący epizod bólu - ból przebijający.

Ból przebijający to ostry, gwałtownie narastający, dość szybko przemijający, napadowy ból. W skali oceny bólu (wzrokowo-analogowa, VAS) plasują się one wśród bólów o średnim i dużym nasileniu. Ataki występują okresowo, pomimo skutecznej terapii bólu podstawowego, niezależnie od dawek i rodzaju stosowanych preparatów. Częstotliwość i natężenie ataków bólowych raczej nie ma związku z płcią, wiekiem chorego oraz narządem objętym procesem nowotworowym, natomiast jest zdecydowanie częściej obserwowany w zaawansowanym stadium choroby. Charakter doznań i umiejscowienie bólu przebijającego jest w większości przypadków adekwatne do bólu podstawowego. Trudności we właściwym rozpoznaniu i leczeniu bólów przebijających jest fakt, że ponad połowa z nich jest nieprzewidywalna. Oznacza to, że pacjent nie jest w stanie przewidzieć sytuacji, czasu, miejsca i natężenia bólu, który się pojawi.

O ile w bólach przebijających, które można przewidzieć, pacjent może profilaktycznie przyjąć dodatkową dawkę leku lub odpowiednio wcześniej zwiększyć przyjmowaną jego dawkę, o tyle w bólach, które występują w sposób nieprzewidywalny pacjent takiej możliwości nie ma. W takiej sytuacji niezwykle ważne jest zastosowanie leku przeciwbólowego, który będzie skuteczny w takim rodzaju bólu. Ogólnie uważa się, że leki stosowane w bólach przebijających muszą spełniać określone kryteria działania: muszą działać szybko, nie mogą zastępować leków stosowanych w terapii bólu przewlekłego, muszą być możliwe do zastosowania przez samego pacjenta. Forma podania leku jest tutaj niezwykle istotna. Warunkuje ona szybkość pojawienia się substancji czynnej w organizmie, a co za tym idzie również szybkość działania przeciwbólowego leku.

Dotychczasowe formy dostępności leków przeciwbólowych stosowane w leczeniu bólu podstawowego (system transdermalny, leki doustne) nie spełniają kryteriów dla leków stosowanych w przypadku bólów przebijających ze względu na zbyt długi okres od podania do uzyskania wymaganego efektu terapeutycznego.

Idealnymi ze względu na biodostępność i szybki początek działania lekami do zastosowania w bólach przebijających są leki podawane dożylnie (np. morfina) oraz przezśluzówkowo. Pierwsza postać leku - dożylna, jest najodpowiedniejsza, ale wymaga obecności personelu medycznego, co w warunkach domowych nie jest zazwyczaj możliwe do wykonania. Podanie podskórne morfiny daje efekt przeciwbólowy dopiero po około 15 minutach. Podobnie jak podanie dożylne, nie jest leczeniem optymalnym z wyboru w warunkach domowych.

Droga przezśluzówkowa, ze względu na możliwość zastosowania przez samego pacjenta oraz szybki efekt działania, wynoszący 5-10 minut, jest w związku z tym najodpowiedniejszą formą leczenia bólów przebijających. Leki przeciwbólowe mogą być podawane podjęzykowo lub podpoliczkowo (czas do uzyskania efektu przeciwbólowego wynosi około 10 minut) lub donosowo (czas działania już po 5 minutach). Znając charakter bólów przebijających, wydaje się, że podanie roztworu wodnego fentanylu w formie donosowej, zapewnia najszybszy efekt terapeutyczny i taka forma powinna być preferowana. Fentanyl w podaniu donosowym lub podpoliczkowym w bólach przebijających jest wskazywany przez zalecenia zawarte w ostatniej publikacji „Stany nagłe w onkologii” (Wyd. Termedia, Poznań 2015, T.II, str. 24).

Formy podania leków przeciwbólowych, w tym stosowanych w leczeniu bólów przebijających, oraz szybkość ich działania przedstawiono w poniższej tabeli:



Droga podania:Doustna  PodskórnaPrzezśluzówkowaDożylnaDonosowa (roztwór wodny)
Początek działania: > 30 min 10-15 min 10 min 5 min 5 min


Opracowanie:
dr hab. med. Tomasz Jastrzębski, prof. ndzw. GUMed