Bóle przebijające – problem terapeutyczny w leczeniu bólu w chorobie nowotworowej

Dolegliwości bólowe w chorobie nowotworowej powinny być skutecznie leczone. Do tego celu służą z jednej strony narzędzia szczegółowo opisujące ból (Ankieta z informacją, jak pacjent w sposób właściwy powinien opisać lekarzowi odczuwanie swojego bólu), z drugiej strony liczne możliwości leczenia bólu przewlekłego (Ból w chorobie nowotworowej).

Niestety, nawet przy dobrze kontrolowanym bólu podstawowym, może pojawić się u pacjenta dodatkowy, często paraliżujący epizod bólu - ból przebijający.
Ból przebijający to ostry, gwałtownie narastający, dość szybko przemijający, napadowy ból. W skali oceny bólu (wzrokowo-analogowa, VAS) plasują się one wśród bólów o średnim i dużym nasileniu. Ataki występują okresowo, pomimo skutecznej terapii bólu podstawowego, niezależnie od dawek i rodzaju stosowanych preparatów. Częstotliwość i natężenie ataków bólowych raczej nie ma związku z płcią, wiekiem chorego oraz narządem objętym procesem nowotworowym, natomiast jest zdecydowanie częściej obserwowany w zaawansowanym stadium choroby. Charakter doznań i umiejscowienie bólu przebijającego jest w większości przypadków adekwatne do bólu podstawowego. Trudności we właściwym rozpoznaniu i leczeniu bólów przebijających jest fakt, że ponad połowa z nich jest nieprzewidywalna. Oznacza to, że pacjent nie jest w stanie przewidzieć sytuacji, czasu, miejsca i natężenia bólu, który się pojawi.

O ile w bólach przebijających, które można przewidzieć, pacjent może profilaktycznie przyjąć dodatkową dawkę leku lub odpowiednio wcześniej zwiększyć przyjmowaną jego dawkę, o tyle w bólach, które występują w sposób nieprzewidywalny pacjent takiej możliwości nie ma. W takiej sytuacji niezwykle ważne jest zastosowanie leku przeciwbólowego, który będzie skuteczny w takim rodzaju bólu. Ogólnie uważa się, że leki stosowane w bólach przebijających muszą spełniać określone kryteria działania: muszą działać szybko, nie mogą zastępować leków stosowanych w terapii bólu przewlekłego, muszą być możliwe do zastosowania przez samego pacjenta. Forma podania leku jest tutaj niezwykle istotna. Warunkuje ona szybkość pojawienia się substancji czynnej w organizmie, a co za tym idzie również szybkość działania przeciwbólowego leku.

Dotychczasowe formy dostępności leków przeciwbólowych stosowane w leczeniu bólu podstawowego (system transdermalny, leki doustne) nie spełniają kryteriów dla leków stosowanych w przypadku bólów przebijających ze względu na zbyt długi okres od podania do uzyskania wymaganego efektu terapeutycznego.
Idealnymi ze względu na biodostępność i szybki początek działania lekami do zastosowania w bólach przebijających są leki podawane dożylnie (np. morfina) oraz przezśluzówkowo. Pierwsza postać leku - dożylna, jest najodpowiedniejsza, ale wymaga obecności personelu medycznego, co w warunkach domowych nie jest zazwyczaj możliwe do wykonania. Podanie podskórne morfiny daje efekt przeciwbólowy dopiero po około 15 minutach. Podobnie jak podanie dożylne, nie jest leczeniem optymalnym z wyboru w warunkach domowych.

Droga przezśluzówkowa, ze względu na możliwość zastosowania przez samego pacjenta oraz szybki efekt działania, wynoszący 5-10 minut, jest w związku z tym najodpowiedniejszą formą leczenia bólów przebijających. Leki przeciwbólowe mogą być podawane podjęzykowo lub podpoliczkowo (czas do uzyskania efektu przeciwbólowego wynosi około 10 minut) lub donosowo (czas działania już po 5 minutach). Znając charakter bólów przebijających, wydaje się, że podanie roztworu wodnego fentanylu w formie donosowej, zapewnia najszybszy efekt terapeutyczny i taka forma powinna być preferowana. Fentanyl w podaniu donosowym lub podpoliczkowym w bólach przebijających jest wskazywany przez zalecenia zawarte w ostatniej publikacji „Stany nagłe w onkologii” (Wyd. Termedia, Poznań 2015, T.II, str. 24).

Formy podania leków przeciwbólowych, w tym stosowanych w leczeniu bólów przebijających, oraz szybkość ich działania przedstawiono w poniższej tabeli:

Droga podania:Doustna  PodskórnaPrzezśluzówkowaDożylnaDonosowa (roztwór wodny)
Początek działania: > 30 min 10-15 min 10 min 5 min 5 min


Opracowanie:
dr hab. n. med. Tomasz Jastrzębski, prof. ndzw. GUMed
Klinika Chirurgii Onkologicznej
Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku.

» powrót na początek strony

Obserwuj Onkonet na Facebooku

Preparat Nutridrink do leczenia żywieniowego firmy Nutricia

preparat do leczenia żywieniowego Nutridrink firmy Nutricia

Leczenie bólu nowotworowego

Więcej informacji na lemat leczenia bólu w chorobie nowotworowej znajduje się w dziale "Leczenie bólu nowotworowego"

» przejdź do działu "Leczenie bólu nowotworowego"