Menu

Rak szyjki macicy

Zachorowalno┼Ť─ç na raka szyjki macicy w Polsce powoli, ale systematycznie maleje. W 2017 roku odnotowano 2502 nowe przypadki. Umiejscawia to ten nowotw├│r na 8 miejscu w kolejno┼Ťci wyst─Öpowania zachorowa┼ä na nowotwory z┼éo┼Ťliwe u kobiet. Wraz ze spadkiem zachorowalno┼Ťci maleje te┼╝ liczba zgon├│w, w 2017 roku by┼éo to 1609 przypadk├│w, co umiejscawia raka szyjki macicy na 9. miejscu w┼Ťr├│d wszystkich nowotwor├│w u kobiet.

Kobiety w wieku poni┼╝ej 20 r.┼╝. rzadko choruj─ů na ten nowotw├│r, ale zachorowalno┼Ť─ç wzrasta wraz z wiekiem. Na raka szyjki macicy choruj─ů najcz─Ö┼Ťciej kobiety w wieku ┼Ťrednim (45-65 lat), stanowi─ůc ponad 50% kobiet choruj─ůcych na ten nowotw├│r.

Rak szyjki macicy, w postaci nie inwazyjnej (in situ) mo┼╝e trwa─ç wiele lat (┼Ťredni wiek chorych z rakiem nie inwazyjnym jest o kilka-kilkana┼Ťcie lat ni┼╝szy ani┼╝eli kobiet z rakiem inwazyjnym). Stwierdzenie tego faktu zwi─Öksza znaczenie systematycznych bada┼ä ginekologicznych we wczesnym wykrywaniu raka szyjki macicy i zwi─ůzanych z tym mo┼╝liwo┼Ťci ca┼ékowitego wyleczenia.

Najcz─Ö┼Ťciej wyst─Öpuj─ůcym nowotworem szyjki macicy jest rak p┼éaskonab┼éonkowy, kt├│ry stanowi oko┼éo 80% wszystkich nowotwor├│w z┼éo┼Ťliwych tego narz─ůdu. 10% stanowi rak gruczo┼éowy. Pozosta┼ée 10% stanowi─ů inne rodzaje nowotwor├│w, takie jak rak gruczo┼éowo-p┼éaskonab┼éonkowy, rakowiak, nowotwory nienab┼éonkowe (mi─Ösaki).

Do jednych z najcz─Östszych przyczyn raka szyjki macicy zalicza si─Ö zaka┼╝enie wirusem brodawczaka ludzkiego HPV (ang. Human Papillomavirus). Mo┼╝e przenosi─ç si─Ö on drog─ů kontakt├│w seksualnych. Z tego powodu do czynnik├│w ryzyka zalicza si─Ö wczesne rozpocz─Öcie ┼╝ycia seksualnego oraz du┼╝─ů liczb─Ö partner├│w.
Wi─Öcej informacji w artykule: Wirus HPV g┼é├│wn─ů przyczyn─ů raka szyjki macicy
Do innych czynnik├│w ryzyka raka szyjki macicy zalicza si─Ö m.in.:

  • palenie papieros├│w
  • wiek (patrz: Epidemiologia)
  • niski status socjoekonomiczny (by─ç mo┼╝e jest to zwi─ůzane z nieregularnym wykonywaniem lub brakiem bada┼ä ginekologicznych)
  • wieloletnie przyjmowanie hormonalnych lek├│w antykoncepcyjnych
  • obni┼╝enie odporno┼Ťci (zaka┼╝enie wirusem HIV, przyjmowanie lek├│w sterydowych, lek├│w obni┼╝aj─ůcych odporno┼Ť─ç po przeszczepach narz─ůd├│w, leczenie cytostatykami z powodu innych nowotwor├│w)
  • stany zapalne dr├│g rodnych spowodowane przez rz─Ösistki, chlamydie, wirus opryszczki, paciorkowiec beta-hemolizuj─ůcy)
  • niedobory witaminowe (g┼é├│wnie witaminy C)

Profilaktyka czynna - szczepionki przeciwko wirusowi HPV

Jako, ┼╝e onkogenne wirusy HPV s─ů przyczyn─ů prawie 99% wszystkich zachorowa┼ä na raka szyjki macicy to szczepienie przeciwko wirusowi HPV jest najskuteczniejsz─ů metod─ů ochrony przed zachorowaniem na ten rodzaj nowotworu. Poniewa┼╝ szczepionka zapobiega infekcjom wirusem HPV, ale nie leczy nabytych infekcji, to do szczepienia profilaktycznego powinno kwalifikowa─ç si─Ö nastolatki jeszcze przed okresem ryzyka kontaktu z wirusem HPV.

Wi─Öcej informacji na temat skuteczno┼Ťci program├│w profilaktyki w artykule Rak szyjki macicy ÔÇô mo┼╝na go wyeliminowa─ç jako chorob─Ö, potrzeba tylko odpowiednich decyzji

We wczesnych stopniach zaawansowania brak jest zazwyczaj uchwytnych objaw├│w raka szyjki macicy. Dlatego tak wa┼╝ne s─ů systematyczne badania ginekologiczne po┼é─ůczone z badaniem cytologicznym pobranego materia┼éu z szyjki macicy. W przypadkach bardziej zaawansowanych mog─ů wyst─ůpi─ç takie objawy jak:
- delikatne podkrwawiania w czasie pomi─Ödzy miesi─ůczkami
- d┼éu┼╝sze i obfitsze miesi─ůczki ni┼╝ zazwyczaj
- b├│l wyst─Öpuj─ůcy w trakcie stosunku
- krwawienia po stosunku
- krwawienia pomenopauzalne (po okresie przekwitania)

W przypadkach zaawansowanych mog─ů by─ç obserwowane takie objawy jak:
- up┼éawy (ropne, cuchn─ůce)
- b├│l w dole brzucha
- b├│le w okolicy l─Öd┼║wiowo-krzy┼╝owej
- trudno┼Ťci w oddawaniu moczu lub stolca

Badanie przezpochwowe z u┼╝yciem wziernika po┼é─ůczone z wykonaniem badania cytologicznego

Podstawowym badaniem jest badanie przezpochwowe z u┼╝yciem wziernika wraz z wykonaniem badania cytologicznego. Materia┼é na badanie cytologiczne (rozmazy cytologiczne) pobierany jest specjaln─ů szczoteczk─ů z tarczy i szyjki macicy i przenoszony na czyste szkie┼éko podstawowe i utrwalane specjalnym p┼éynem. Badanie cytologiczne oceniane jest wed┼éug systemu Bethesda (TBS ÔÇô The Bethesda System). System ten wypar┼é stosowan─ů wcze┼Ťniej skal─Ö punktow─ů (skala Papanicolau) i wymaga podania wyniku w formie opisowej.

TBS - The Bethesda System:
A. Jako┼Ť─ç rozmazu:
I ÔÇô mo┼╝na wykona─ç ocen─Ö cytologiczn─ů
II- brak mo┼╝liwo┼Ťci wykonania oceny cytologicznej

B. Charakterystyka obrazu:
I ÔÇô obraz prawid┼éowy
II- obraz nieprawidłowy

C. Cz─Ö┼Ť─ç opisowa wyniku badania cytologicznego
I ÔÇô brak cech zmian nowotworowych
    1. czynniki infekcyjne
    2. inne zmiany nienowotworowe
II ÔÇô Inne zmiany ÔÇô kom├│rki endometrialne
III ÔÇô Nieprawid┼éowe kom├│rki nab┼éonkowe
    1. Kom├│rki nab┼éonka wielowarstwowego p┼éaskiego
        a) Nieprawid┼éowe (atypowe)
        b) Dysplazja ma┼éego stopnia
        c) Dysplazja du┼╝ego stopnia
        d) Rak p┼éaskonab┼éonkowy
    2. Kom├│rki nab┼éonka gruczo┼éowego
        a) Nieprawid┼éowe (atypowe)
        b) Rak gruczo┼éowy nie naciekaj─ůcy (in situ)
        c) Rak gruczo┼éowy
    3. Inne rodzaje nowotwor├│w z┼éo┼Ťliwych

Od jakiego┼Ť czasu jest dost─Öpna, r├│wnie┼╝ w Polsce, nowsza i lepsza metoda cytologii. Niestety nie jest ona obecnie refundowana przez NFZ. Jednak bez specjalnego problemu mo┼╝na j─ů wykona─ç w niekt├│rych gabinetach ginekologicznych i laboratoriach w cenie poni┼╝ej 200 z┼é. Zdaniem specjalist├│w z Polskiego Towarzystwa Patolog├│w oraz lekarzy onkolog├│w cytologia na pod┼éo┼╝u p┼éynnym (LBC) zwi─Öksza dok┼éadno┼Ť─ç badania oraz skuteczno┼Ť─ç wykrywania wczesnych zmian chorobowych.
Wi─Öcej informacji w artykule Cytologia na pod┼éo┼╝u p┼éynnym - nowa, dok┼éadniejsza metoda szans─ů na skuteczniejsz─ů walk─Ö z rakiem szyjki macicy

Kolposkopia (badanie kolposkopowe)

Jest to badanie polegaj─ůce na ogl─ůdaniu tarczy szyjki macicy za pomoc─ů mikroskopu o ma┼éym powi─Ökszeniu (10-20x). Pomi─Ödzy ┼║r├│d┼éem ┼Ťwiat┼éa a badanym obszarem umieszcza si─Ö zielony filtr, kt├│ry pozwala na ocen─Ö drobnych naczy┼ä krwiono┼Ťnych oraz zwi─Ökszy─ç kontrast pomi─Ödzy r├│┼╝nymi typami kom├│rek. Badanie kolposkopowe mo┼╝e by─ç opisane za pomoc─ů poni┼╝szej klasyfikacji:

Klasyfikacja obraz├│w kolposkopowych:
A. Nieprawidłowa strefa przekształceń
    a. Keratoza
    b. Zmiany bielacze
    c. Punkcikowanie
    d. Mozaika
    e. Nieprawid┼éowe naczynia
B. Podejrzenie raka inwazyjnego szyjki macicy
C. Obraz kolposkopowe nie pozwala na ocen─Ö diagnostyczn─ů

Biopsja

Biopsja polega na pobraniu cz─Ö┼Ťci tkanki z szyjki macicy, z obszaru uznanego w badaniu za podejrzany, do badania histopatologicznego. Jedn─ů z typ├│w biopsji jest t.zw. konizacja, czyli pobranie materia┼éu tkankowego w formie sto┼╝ka (cone biopsy). Biopsja jest zazwyczaj wykonywana w warunkach znieczulenia miejscowego.

Inne badania

Badania okre┼Ťlaj─ůce mo┼╝liwo┼Ťci rozprzestrzeniania si─Ö nowotworu szyjki macicy na inne narz─ůdy:

  • p─Öcherz moczowy: tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, cystoskopia, ultrasonografia przezpochwowa
  • odbytnica: tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, rektoskopia, sigmoidoskopia, ultrasonografia przezpochwowa
  • w─Öz┼éy ch┼éonne: ultrasonografia jamy brzusznej i miednicy, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny
  • p┼éuca: rtg p┼éuc, rezonans magnetyczny
  • w─ůtroba: ultrasonografia, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny
  • otrzewna: laparoskopia (badanie wziernikowe jamy brzusznej, z mo┼╝liwo┼Ťci─ů pobrania materia┼éu tkankowego do biopsji)
  • przerzuty do nieokre┼Ťlonych narz─ůd├│w ca┼éego cia┼éa: PET ÔÇô Pozytronowa Emisyjna Tomografia (badanie z u┼╝yciem ma┼éych dawek izotop├│w promieniotw├│rczych)
Stopień zaawansowania według FIGO (The International Federation of Gynecology and Obstetrics)
Stopień zaawansowaniaOcena
I rak ograniczony do szyjki macicy
IA rak inwazyjny widoczny jedynie mikroskopowo, naciekanie pod┼Ťcieliska z g┼é─Öboko┼Ťci─ů nacieku nie wi─Öksz─ů niz 5 mm i ┼Ťrednic─ů zmiany nie wi─Öksz─ů ni┼╝ 7mm
IA1 naciekanie pod┼Ťcieliska z g┼é─Öboko┼Ťci─ů nacieku nie wi─Öksz─ů niz 3 mm i ┼Ťrednic─ů zmiany nie wi─Öksz─ů ni┼╝ 7mm
IA2 naciekanie pod┼Ťcieliska z g┼é─Öboko┼Ťci─ů nacieku wi─Öksz─ů ni┼╝ 3 mm i nie wi─Öksz─ů ni┼╝ 5mm oraz ┼Ťrednic─ů zmiany nie wi─Öksz─ů ni┼╝ 7mm
IB klinicznie widoczna zmiana ograniczona do szyjki lub zmiana widoczna jedynie mikroskopowo wi─Öksza ni┼╝ IA2
IB1 klinicznie widoczna zmiana nie przekraczaj─ůca 40 mm
IB2 klinicznie widoczna zmiana przekraczaj─ůca 40 mm
II guz rozrastaj─ůcy si─Ö poza szyjk─Ö macicy, ale nie naciekaj─ůcy dolnej 1/3 cz─Ö┼Ťci pochwy ani ┼Ťcian miednicy ma┼éej
IIA guz nacieka proksymalny odcinek pochwy (g├│rne 2/3) i nie nacieka przymacicza
IIA1 klinicznie widoczna zmiana nie wi─Öksza ni┼╝ 4 cm
IIA2 klinicznie widoczna zmiana wi─Öksza ni┼╝ 4 cm
IIB guz nacieka przymacicza
III guz dochodzi do ┼Ťciany miednicy ma┼éej lub nacieka 1/3 doln─ů cz─Ö┼Ť─ç pochwy lub wyst─Öpuje wodonercze lub niewydolno┼Ť─ç nerek
IIIA guz nacieka 1/3 doln─ů cz─Ö┼Ť─ç pochwy
IIIB guz nacieka ┼Ťcian─Ö miednicy lub jest przyczyn─ů wodonercza lub niewydolno┼Ťci nerek
IV guz nacieka b┼éon─Ö ┼Ťluzow─ů p─Öcherza moczowego lub odbytu lub szerzy si─Ö poza miednic─Ö ma┼é─ů
IVA guz nacieka b┼éon─Ö ┼Ťluzow─ů p─Öcherza moczowego lub odbytu lub szerzy si─Ö poza miednic─Ö ma┼é─ů
IVB obecne przerzuty odległe

We wczesnych stopniach zaawansowania mo┼╝liwe jest leczenie oszcz─Ödzaj─ůce narz─ůd rodny, polegaj─ůce na miejscowym usuni─Öciu zmian nowotworowych. Post─Öpowanie takie stosuje si─Ö w przypadku zmian przednowotworowych (dysplazja) lub w raku nie naciekaj─ůcym (in situ). Leczenie to zawsze nale┼╝y rozwa┼╝y─ç w przypadku m┼éodych kobiet, planuj─ůcych nast─Öpne posiadanie dzieci.

Do metod leczenia oszcz─Ödzaj─ůcego nale┼╝─ů m.in.:
- elektrokauteryzacja (wypalanie tkanki za pomoc─ů elektrokoagulacji)
- kriochirurgia ( niszczenie tkanki za pomoc─ů wymra┼╝ania)
- chirurgia laserowa (laseroterapia)
- metoda LEEP (LEEP-LOOP) ÔÇô wyci─Öcie z u┼╝yciem p─Ötli elektrycznej
- konizacja ÔÇô wyci─Öcie sto┼╝kowe tkanki wok├│┼é kana┼éu szyjki macicy

Leczenie chirurgiczne, w┼é─ůcznie z wyci─Öciem macicy z przydatkami i regionalnymi w─Öz┼éami ch┼éonnymi stosuje si─Ö w przypadku nowotworu o stopniu zaawansowania do IA-2. W bardziej zaawansowanych stopniach zaawansowania stosuje si─Ö leczenie skojarzone (zabieg operacyjny i radioterapia, radioterapia i chemioterapia).

Gdy nowotw├│r jest wykryty we wczesnym stadium zaawansowania (badania przesiewowe, systematyczne badania ginekologiczne !) prze┼╝ycie 5-letnie wynosi ponad 90%. Dla wcze┼Ťnie wykrytych zmian przedinwazyjnych (nienaciekaj─ůcych) wyleczalno┼Ť─ç si─Öga 100%.

Prze┼╝ycie 1-roczne wynosi og├│┼éem oko┼éo 85%. Prze┼╝ycie 5-letnie, og├│┼éem dla wszystkich stopni zaawansowania, wynosi oko┼éo 70%. Prze┼╝ywalno┼Ť─ç maleje wraz ze stopniem zaawansowania klinicznego i patomorfologicznego.


Opracowanie:
dr hab. n. med. Tomasz Jastrz─Öbski, prof. ndzw. GUMed
Klinika Chirurgii Onkologicznej
Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku


Bibliografia:

  1. Podstawy diagnostyki i terapii nowotwor├│w. Praca zbiorowa pod red. M.Fr─ůczka, Wyd. Alfa-medica Press, 2008;
  2. DiSaia P., Creasman W.: Ginekologia Onkologiczna, Wyd. Czelej, Lublin 1999
  3. Nowotwory. Zarys Patologii Onkologicznej. Praca zbiorowa pod red.: R.Kordek, L.Woźniak, W.Biernat. Akademia Medyczna w Łodzi, Łódź 2001;
  4. Nowotwory z┼éo┼Ťliwe w Polsce w 2008 roku. Centrum Onkologii-Instytut. Warszawa 2010
» powr├│t na pocz─ůtek strony

Obserwuj Onkonet na Facebooku

Preparat Nutridrink do leczenia ┼╝ywieniowego firmy Nutricia

preparat do leczenia ┼╝ywieniowego Nutridrink firmy Nutricia
HPV human papillomavirus  - wizualizacja

Wirus HPV g┼é├│wn─ů przyczyn─ů raka szyjki macicy

Szacunkowe dane wskazuj─ů, ┼╝e dwa onkogenne i najbardziej rozpowszechnione typy wirusa: HPV16 i HPV18 s─ů odpowiedzialne za rozw├│j a┼╝ 70-80% przypadk├│w raka szyjki macicy, a pi─Ö─ç najcz─Ö┼Ťciej rozpowszechnionych onkogennych typ├│w (HPV 16, 18, 31, 33, 45) razem odpowiada za 98% zachorowa┼ä na ten rodzaj nowotworu.

ocena mikroskopowa preparatu medycznego

Cytologia na pod┼éo┼╝u p┼éynnym - nowa, dok┼éadniejsza metoda szans─ů na skuteczniejsz─ů walk─Ö z rakiem szyjki macicy

Zdaniem specjalist├│w z Polskiego Towarzystwa Patolog├│w Towarzystwa oraz lekarzy onkolog├│w stosowanie cytologii na pod┼éo┼╝u p┼éynnym (LBC) poprawi┼éoby jako┼Ť─ç bada┼ä, zwi─Ökszaj─ůc dok┼éadno┼Ť─ç badania oraz skuteczno┼Ť─ç wykrywania wczesnych zmian chorobowych.

wirus HPV na powierzchni sk├│ry - wizualizacja

Rak szyjki macicy ÔÇô mo┼╝na go wyeliminowa─ç jako chorob─Ö, potrzeba tylko odpowiednich decyzji - profilaktyczne szczepienia przeciw HPV

Najcz─Östsz─ů przyczyn─ů zachorowania na raka szyjki macicy jest infekcja wirusem HPV. A┼╝ 99% przypadk├│w raka szyjki macicy ma swoje ┼║r├│d┼éo we wcze┼Ťniejszej, przewlek┼éej infekcji wirusem HPV.