Na czym polega profilaktyka raka piersi?

Wprowadzenie

Profilaktyka raka piersi polega na badaniach przesiewowych (tzw. skreening), czyli wykonywaniu badań mających na celu wykrycie nowotworu, gdy nie ma jeszcze objawów choroby oraz na prowadzeniu aktywnych działań w celu jak najwcześniejszego wykrycia nowotworu (profilaktyka wtórna).

Wcześnie wykryty rak piersi może być skutecznie leczony. Im mniejszy guz czy wykryta zmiana w piersi niewyczuwalna badaniem ręcznym, tym większe jest prawdopodobieństwo, że jest to rak o typie przedinwazyjnym (czyli nie dającym przerzutów). Także w przypadku, gdy zostanie wykryty rak inwazyjny, im jest on mniejszy, tym większe prawdopodobieństwo, że nie doszło jeszcze do przerzutów do węzłów chłonnych, a możliwości wyleczenia są większe.

W celu wczesnego wykrycia zmian w piersi stosuje się następujące badania:

• samobadanie piersi przez kobietę
• badanie lekarskie przy każdej kontroli u lekarza rodzinnego i ginekologa
• ultrasonografia piersi
• mammografia
• udział w Programie Wczesnego Wykrywania Raka Piersi

Samobadanie piersi

Samobadanie piersi, ze względu na brak doświadczenia i trudności w badaniu piersi przez kobiety, z reguły pozwala na wykrycie guza dopiero wtedy, gdy ma on więcej niż 1 cm średnicy. Innym ograniczeniem tego badania może być obecność zbitej tkanki gruczołowej w piersi lub umiejscowienie guza w głębszych częściach piersi, przy ścianie klatki piersiowej, gdzie jego wykrycie w trakcie samobadania nie jest możliwe.

Badanie powinno być wykonywane co miesiąc, u kobiet miesiączkujących około 7-10 dni od początku okresu, gdy piersi nie są obrzmiałe i tkliwe. Badanie należy wykonać na namydlonym ciele, delikatnie przesuwając dłoniowe części opuszek palców (nie końce palców !) lekko uciskając pierś. Badanie polega na głaskaniu piersi z delikatnym uciskiem, stopniowo wzmacnianym. Należy wykonywać ruchy od góry w dół oraz okrężne, a także od boku do centrum i odwrotnie.

Badanie najlepiej wykonać po wizycie u lekarza, który zbadał piersi, po wykonaniu badania USG lub mammografii – wówczas można poznać prawidłową budowę własnej piersi, co pozwala w następnych samobadaniach stwierdzić, czy wszystko jest tak samo, czy może pojawiły się jakieś zmiany.

Piersi powinny być badane regularnie, co miesiąc. U kobiet, badających swoje piersi sporadycznie lub bardzo rzadko, prawdopodobieństwo wykrycia guza wielkości około 1 cm jest mniejsze, zaś średnia wielkość wykrywanych guzów w takich przypadkach wynosi około 2 cm.

Badanie lekarskie przy każdej kontroli u lekarza rodzinnego i ginekologa

Jest to dodatkowe, poza samobadaniem, badanie mogące wykryć guzy większe niż 1 cm. Wartością tego badania jest doświadczenie lekarza, który może zlecić wykonanie dodatkowego badania diagnostycznego, jakim jest ultrasonografia lub mammografia. W przypadku, gdy ilość tkanki gruczołowej w piersi jest duża (pierś bogato gruczołowa) może być konieczne wykonanie ultrasonografii, jako jedynego badania umożliwiającego ocenę ewentualnych zmian w piersi.

Ultrasonografia piersi

Jest to proste badanie, które może być wykonane u każdej kobiety, bez względu na wiek. Systematyczne badania USG piersi (np. co roku) pozwalają na wykrycie zmian w piersi, gdy są one wielkości 3-5 mm. Jest to badanie zalecane u każdej kobiety, u której badanie ręczne nie pozwala na dokładna ocenę zmian w piersi (pierś bogato gruczołowa). Należy pamiętać, że dla prawidłowej oceny piersi za pomocą badania USG powinno ono być wykonane w 7-10 dniu cyklu. Wykonanie badania USG raz w roku nie powinno być przyczyną rezygnacji z comiesięcznego samobadania piersi przez kobietę.

Mammografia

Jest badaniem radiologicznym, do jego wykonania niezbędne jest skierowanie od lekarza. Wykonuje się je w ramach Programu wczesnego wykrywania raka piersi u kobiet w wieku 50-69 lat, w odstępach co 2 lata. Przedział wiekowy stosowany w badaniu jest zalecony przez wytyczne Unii Europejskiej. W innych regionach (np. w USA) zaleca się wykonanie mammografii u kobiet powyżej 40 roku życia.

Mammografia wykonywana profilaktycznie pozwala na wykrycie wczesnych zmian w piersi, zanim będą one wyczuwalne, wielkości nawet 1 mm, w postaci mikrozwapnień, zmian o typie gwiazdowatym itp. W przypadku piersi bogato gruczołowych niezbędne jest dodatkowo wykonanie ultrasonografii.

W przypadku, gdy guz jest wyczuwalny badaniem ręcznym, lekarz kieruje pacjentkę na ultrasonografie lub/i mammografię bez względu na wiek. Badania są wówczas wykonywane jako diagnostyczne, a nie jako profilaktyczne.

Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi

(poniższe informacje pochodzą ze strony Populacyjny program wczesnego wykrywania raka piersi)

Wczesne wykrycie raka piersi umożliwia jego całkowite wyleczenie. Mammografia jest badaniem polegającym na prześwietlaniu piersi promieniami rentgenowskimi. Dawka promieniowania podczas takiego badania jest zbliżona do dawki otrzymywanej podczas prześwietlenia zęba. Nie bójmy się więc mammografii, jest ona badaniem całkowicie nieinwazyjnym. Nie wymaga także żadnego dodatkowego przygotowania. Najlepiej zgłosić się w dwuczęściowym ubraniu tak, by łatwo można było rozebrać się do pasa. Przed badaniem nie powinno się używać dezodorantu, talku, balsamu ani kremu.

W trakcie badania każda z piersi umieszczana jest na małej podstawce i dociskana plastykową płytką od góry oraz boku (ucisk trwa zaledwie kilka sekund), co pozwala uzyskać po dwa obrazy dla każdego sutka. Powstałe w ten sposób obrazy są następnie analizowane przez specjalistę - lekarza radiologa.

Program przeznaczony jest dla pań w wieku od 50 do 69 lat, ubezpieczonych, które w ciągu ostatnich 2 lat nie wykonywały mammografii. Panie z określonej grupy wiekowej zgłaszają się z dowodem ubezpieczenia, bez skierowania, do wyznaczonych placówek.

Nawet jeśli badanie wykryje zmianę o charakterze guza nie musi to oznaczać raka. Spośród wszystkich guzków wykrywanych w piersi tylko około 10% okazuje się nowotworem złośliwym.

Kobiety z nieprawidłowym wynikiem mammografii kierowane są na diagnostykę uzupełniającą: USG piersi i/lub biopsję cienkoigłową i/lub biopsję gruboigłową z badaniem histopatologicznym. Badania te są wykonywane w ramach tego samego programu.